مدرسه یکی از مهمترین بخشهای دوران رشد و یادگیری هر نوجوان است.
بسیاری از پایههای علمی، مهارتهای فکری و حتی عادتهای یادگیری در سالهای مدرسه شکل میگیرند.
اما وقتی صحبت از آماده شدن برای آینده، انتخاب شغل و ورود به دنیای واقعی میشود، یک سؤال مهم مطرح است:
آیا مدرسه بهتنهایی میتواند نوجوان را برای زندگی و بازار کار آماده کند؟
پاسخ کوتاه این است: مدرسه مهم است، اما کافی نیست.این به معنای کمارزش بودن مدرسه یا بیفایده بودن درسها نیست. اتفاقاً آموزش مدرسه میتواند پایهای مهم برای رشد فکری و علمی نوجوان باشد. مسئله اینجاست که دنیای واقعی فقط به دانستن مطالب درسی نیاز ندارد؛ نوجوان باید یاد بگیرد چگونه از آموختههایش استفاده کند، مسئله حل کند، تصمیم بگیرد، ارتباط برقرار کند، خودش را بشناسد و برای آیندهاش انتخاب کند.در این مقاله بررسی میکنیم مدرسه چه نقشی در آمادهسازی نوجوان برای آینده دارد، چه چیزهایی را به او میدهد و چه مهارتهایی لازم است در کنار آموزش مدرسهای تجربه و تمرین شوند.
مدرسه چه چیزهایی برای آینده به نوجوان میدهد؟
قبل از اینکه درباره محدودیتهای آموزش مدرسه صحبت کنیم، بهتر است ابتدا ببینیم مدرسه چه نقش مهمی در رشد نوجوان دارد.
۱. پایه علمی و دانشی ایجاد میکند
ریاضی، علوم، زبان، ادبیات، تاریخ و سایر دروس فقط برای امتحان دادن طراحی نشدهاند.این آموزشها میتوانند پایهای برای شناخت جهان، توسعه تفکر و ادامه مسیر تحصیلی و حرفهای باشند.
یک نوجوان برای اینکه بتواند در آینده مهندس، پزشک، برنامهنویس، کارآفرین، پژوهشگر یا متخصص یک حوزه شود، به پایههای علمی نیاز دارد.
۲. نظم و مسئولیتپذیری را تمرین میکند
مدرسه نوجوان را با زمانبندی، حضور منظم، انجام تکالیف، رعایت قوانین و مسئولیتهای مشخص روبهرو میکند.این تجربهها اگر درست هدایت شوند، میتوانند بخشی از مهارتهای لازم برای زندگی حرفهای آینده باشند.
۳. یادگیری و تلاش مستمر را تجربه میکند
هیچ مسیر حرفهای موفقی بدون یادگیری مداوم شکل نمیگیرد.مدرسه میتواند این تجربه را به نوجوان بدهد که برای رسیدن به یک هدف، باید زمان بگذارد، تمرین کند و در برابر دشواریها ادامه دهد.بنابراین مسئله این نیست که مدرسه برای آینده مفید نیست؛ مسئله این است که آماده شدن برای آینده به چیزی بیشتر از آموزش رسمی نیاز دارد.
پس چرا مدرسه بهتنهایی برای آینده کافی نیست؟
دنیای کار و زندگی واقعی با امتحان و کارنامه تفاوتهای زیادی دارد.در مدرسه معمولاً مشخص است:
– چه چیزی باید یاد بگیریم؛
– چه زمانی باید آن را یاد بگیریم؛
– چگونه ارزیابی میشویم؛
– و در نهایت چه نمرهای گرفتهایم.
اما در زندگی حرفهای، همیشه چنین چارچوب مشخصی وجود ندارد.ممکن است کسی دانش تخصصی بسیار خوبی داشته باشد، اما نتواند با همکارش درست ارتباط برقرار کند.ممکن است فردی نمرات بسیار خوبی داشته باشد، اما در تصمیمگیری دچار مشکل شود.ممکن است نوجوانی استعداد زیادی داشته باشد، اما هنوز نداند به چه چیزی علاقه دارد، چه توانمندیهایی دارد و چه مسیری برای آیندهاش مناسبتر است.اینجاست که آموزش باید فراتر از مدرسه ادامه پیدا کند.
۷ مهارتی که نوجوان برای آینده به آنها نیاز دارد
۱. خودشناسی؛ من چه کسی هستم؟
یکی از مهمترین تصمیمهای دوران نوجوانی، انتخاب مسیر آینده است.اما چطور میتوانیم از یک نوجوان انتظار داشته باشیم درباره رشته تحصیلی، شغل یا مسیر زندگی تصمیم بگیرد، در حالی که هنوز فرصت کافی برای شناخت خودش پیدا نکرده است؟ نوجوان باید کمکم با این سؤالها روبهرو شود:
– در چه کارهایی توانمند هستم؟
– چه فعالیتهایی برایم جذابترند؟
– چه ارزشهایی برای من مهم هستند؟
– چه محیط کاری با شخصیت من سازگارتر است؟
– چه چیزهایی واقعاً برای من مهماند؟
انتخاب آینده بدون شناخت خود، بیشتر شبیه حدس زدن است تا تصمیمگیری.
۲. مهارت ارتباطی
در تقریباً هر شغلی، ارتباط با دیگران بخش مهمی از کار است.فرد باید بتواند:
– منظورش را درست بیان کند؛
– خوب گوش دهد؛
– سؤال مناسب بپرسد؛
– نظر مخالف را بشنود؛
– درباره اختلافها گفتوگو کند؛
– و با افراد مختلف همکاری کند.
ممکن است نوجوانی از نظر علمی بسیار قوی باشد، اما اگر نتواند ایده خود را توضیح دهد یا با دیگران همکاری کند، در محیط حرفهای با چالش مواجه خواهد شد.
۳. حل مسئله و تفکر نقادانه
در مدرسه بسیاری از مسائل پاسخ مشخص دارند.اما در دنیای واقعی، همیشه یک پاسخ درست از قبل وجود ندارد.در محیط کار ممکن است نوجوان آینده با مسئلهای مواجه شود که باید خودش:مسئله را تعریف کند، اطلاعات جمع کند، گزینهها را بررسی کند و بهترین راهحل ممکن را پیدا کند.
به همین دلیل توانایی فکر کردن، تحلیل کردن و زیر سؤال بردن فرضهای نادرست، در کنار دانش تخصصی اهمیت زیادی دارد.
۴. تصمیمگیری
یکی از تفاوتهای مهم زندگی واقعی با مدرسه این است که بسیاری از تصمیمهای زندگی پاسخنامه ندارند.
انتخاب رشته، انتخاب شغل، همکاری با یک فرد، شروع یک پروژه یا حتی مدیریت پول، تصمیمهایی هستند که نوجوان باید بهتدریج یاد بگیرد درباره آنها فکر کند.او باید بتواند احساساتش را بشناسد، گزینهها را ببیند، پیامدها را بررسی کند و مسئولیت انتخابش را بپذیرد.
۵. شناخت دنیای کار
یکی از چیزهایی که میتواند فاصله میان مدرسه و آینده شغلی را کمتر کند، آشنایی واقعی نوجوان با دنیای کار است.نوجوان میتواند از طریق تجربه، گفتوگو با افراد متخصص، پروژههای عملی، کارآموزیهای متناسب با سن و فعالیتهای گروهی بفهمد که مشاغل مختلف در دنیای واقعی چه شکلی هستند.برای مثال ممکن است یک نوجوان تصور کند به پزشکی علاقه دارد، اما بعد از آشنایی بیشتر با فضای واقعی این حرفه متوجه شود چیزی که واقعاً برایش جذاب است، حوزه دیگری است.
این تجربهها میتوانند به جای اینکه انتخاب آینده را به یک تصمیم ناگهانی تبدیل کنند، آن را به یک فرآیند شناخت تدریجی تبدیل کنند.
۶. سواد مالی
نوجوان دیر یا زود با پول، درآمد، هزینه، پسانداز و انتخابهای مالی روبهرو خواهد شد.اما صرفاً گرفتن نمره خوب در مدرسه به این معنا نیست که فرد میداند چگونه:
– هزینههایش را مدیریت کند؛
– برای یک هدف مالی برنامهریزی کند؛
– تفاوت نیاز و خواسته را تشخیص دهد؛
– درباره درآمد و شغل فکر کند؛
– یا ارزش زمان و مهارت خود را درک کند.
آشنایی تدریجی با مفاهیم مالی میتواند بخشی از آمادگی نوجوان برای زندگی مستقل باشد.
۷. یادگیری مستمر و سازگاری با تغییر
بازار کار ثابت نمیماند.شغلهای جدید شکل میگیرند، فناوریها تغییر میکنند و بعضی مهارتها اهمیت بیشتری پیدا میکنند.بنابراین شاید مهمتر از اینکه نوجوان امروز دقیقاً بداند در ۱۰ سال آینده چه شغلی خواهد داشت، این باشد که یاد بگیرد چگونه یاد بگیرد و خودش را با تغییرات سازگار کند.آینده شغلی نوجوان ممکن است دقیقاً همان چیزی نباشد که امروز تصور میکند.
کارنامه خوب؛ آیا همیشه یعنی آینده خوب؟
کارنامه میتواند بخشی از تصویر توانمندی یک نوجوان باشد؛ اما تمام تصویر نیست.
نمره خوب میتواند نشاندهنده تلاش، یادگیری و توانایی علمی باشد.
اما به تنهایی نمیتواند پاسخ این سؤالها را بدهد:
– آیا نوجوان خودش را میشناسد؟
– آیا میتواند تصمیم بگیرد؟
– آیا مسئولیت انتخابهایش را میپذیرد؟
– آیا میتواند با دیگران همکاری کند؟
– آیا در برابر شکست دوباره تلاش میکند؟
– آیا میتواند مسئلهای را که پاسخ مشخصی ندارد حل کند؟
– آیا میداند به چه نوع زندگی و آیندهای علاقه دارد؟
به همین دلیل بهتر است به جای قرار دادن «نمره» در مقابل «مهارت»، این دو را مکمل یکدیگر بدانیم.نوجوان به آموزش علمی نیاز دارد و در کنار آن به تجربه، مهارت و فرصت برای شناخت خودش.مدرسه و خانواده؛ رقیب نیستند، مکمل یکدیگرندگاهی صحبت از مهارتهای خارج از مدرسه این تصور را ایجاد میکند که مدرسه دیگر مهم نیست.
در حالی که مسئله دقیقاً برعکس است.مدرسه، خانواده و تجربههای بیرون از مدرسه میتوانند سه بخش مکمل از مسیر رشد نوجوان باشند.
مدرسه میتواند پایه علمی و آموزشی را فراهم کند.
خانواده میتواند محیطی برای گفتوگو، تجربه و حمایت ایجاد کند.
و فعالیتهای خارج از مدرسه میتوانند به نوجوان فرصت دهند آموختههایش را در موقعیتهای واقعیتر امتحان کند.
هدف این نیست که نوجوان را از مدرسه جدا کنیم؛ هدف این است که یادگیری او را به زندگی واقعی متصل کنیم.
والدین چگونه میتوانند نوجوان را برای آینده آماده کنند؟
قرار نیست والدین از نوجوان ۱۵ یا ۱۶ ساله بخواهند دقیقاً شغل آیندهاش را انتخاب کند.به جای آن میتوانند فرصتهای بیشتری برای تجربه و شناخت ایجاد کنند.مثلاً:به جای پرسیدن «در آینده چهکاره میشوی؟»بپرسید:
«این روزها چه کاری بیشتر از همه کنجکاوت میکند؟»
به جای تمرکز فقط روی نمره از او درباره چیزهایی که یاد گرفته و کاربردشان بپرسید.به جای انتخاب کردن مسیر برای نوجوان
به او کمک کنید گزینههای مختلف را بشناسد.به جای ترس از اشتباه اجازه دهید در موقعیتهای کمخطر تجربه کند و از اشتباههایش یاد بگیرد.و مهمتر از همهفرصتی برای گفتوگوی واقعی درباره آینده ایجاد کنید؛ بدون اینکه هر گفتوگو به فشار برای انتخاب رشته و شغل تبدیل شود.آینده شغلی نوجوان از یک انتخاب شروع نمیشودآینده شغلی معمولاً نتیجه یک تصمیم ناگهانی در سال آخر مدرسه نیست.
این آینده از سالها قبل و از مجموعهای از تجربهها، علاقهها، مهارتها، شکستها، موفقیتها و انتخابهای کوچک شکل میگیرد.به همین دلیل بهتر است به جای اینکه از نوجوان بپرسیم:«بالاخره میخواهی چهکاره شوی؟»کمک کنیم یاد بگیرد: «چطور خودم را بشناسم، انتخاب کنم و برای آینده آماده شوم؟»این تغییر سؤال، میتواند تغییر بزرگی در مسیر رشد او ایجاد کند.
مدرسه لازم است، اما کافی نیست
مدرسه یکی از مهمترین پایههای رشد نوجوان است و نمیتوان نقش آن را در آموزش علمی، نظم، یادگیری و رشد فکری نادیده گرفت.اما دنیای آینده فقط به نمره و مدرک نیاز ندارد.نوجوان برای ورود موفقتر به زندگی و بازار کار، در کنار آموزش رسمی به خودشناسی، مهارت ارتباطی، تفکر نقادانه، حل مسئله، تصمیمگیری، سواد مالی، تجربه عملی و توانایی یادگیری مستمر نیز نیاز دارد.
بنابراین مسئله این نیست که:«مدرسه خوب است یا بد؟»مسئله این است که:«چطور میتوانیم آموزش مدرسه را با تجربه و مهارتهای موردنیاز زندگی واقعی کامل کنیم؟»مدرسه میتواند شروع خوبی برای آینده باشد؛ اما آماده شدن برای آینده، در مدرسه تمام نمیشود.جوانه؛ فرصتی برای یادگیری فراتر از کلاس درس در جوانه تلاش میکنیم فضای یادگیری نوجوان فقط به انتقال اطلاعات محدود نشود.جوانه یک مسیر آموزشی و رشدی است که با تمرکز بر مهارتهای فردی، شناخت خود، ارتباطات، تصمیمگیری، شناخت مسیر آینده و تجربههای کاربردی، تلاش میکند فاصله میان «آنچه نوجوان میآموزد» و «آنچه برای زندگی واقعی نیاز دارد» کمتر شود.
هدف این نیست که نوجوان زودتر برای یک شغل خاص تصمیم بگیرد؛ هدف این است که مهارتها و شناخت لازم برای ساختن مسیر آینده خودش را به دست آورد.
[آشنایی با مسیر آموزشی جوانه ←]
